Nöbetçi Eczaneler
İletişim Başkanlığı, dijital dönüşüm sürecinde bir ilke daha imza atarak resmi İngilizce web sitesini blok zincir altyapısına taşıdı. Bu yenilikçi adım sayesinde, başkanlığın yayınlarına ‘cbiletisim.eth.link’ adresinden, herhangi bir merkezi sunucuya bağlı olmaksızın, doğrudan dağıtık ağlar üzerinden ulaşılabilecek.
Yapılan yazılı açıklamaya göre, İletişim Başkanlığı’nın resmi İngilizce web sitesi, dünyada bir kamu kurumu tarafından ilk kez hayata geçirilen bu yöntemle, üçüncü taraf bir aracıya ihtiyaç duymadan erişime açıldı. Bu hamle, Başkanlığın bir yıldır adım adım yürüttüğü kapsamlı dijital dönüşüm sürecinin son halkası oldu. Yapay zeka ve blok zincir teknolojilerinin kamu yönetimine entegrasyonu hedefiyle başlayan bu süreç, her aşaması somut çıktılarla ilerledi.
Yerli ve Güvenli Yapay Zeka Altyapısı
Bu noktaya gelen yol, ‘Yapay Zeka Dönüşümü’ girişimi kapsamında hazırlanan Yapay Zeka Strateji Belgesi ile başladı. Strateji doğrultusunda, başlangıçta bulut ortamında geliştirilen yetenekler kısa sürede yüksek güvenlikli, yerli ve kurum içi (on-premise) bir altyapıya taşındı. Kurum bünyesinde kurulan yüksek performanslı GPU sunucuları ve özel ağlar sayesinde hassas veriler tamamen yerel ortamda, dış bağımlılık olmaksızın işlenmeye başlandı.
Bu altyapı üzerinde çeşitli yapay zeka uygulamaları geliştirildi. Güvenlik duvarlarının arkasında çalışan, kuruma özel ince ayarlı yerli dil ve görsel-dil modelleri (LLM ve VLM) devreye alındı. Çok dilli uluslararası medya izleme sistemiyle; duygu analizi, risk ve anomali tespiti ile gerçek zamanlı özetleme yetenekleri sayesinde dezenformasyona karşı çevik bir yapı kuruldu, kriz anlarında karar alma süreçleri hızlandırıldı ve vatandaşların doğru bilgiye erişimi güçlendirildi. Kurumun iç belgeleriyle entegre, kapalı devre kurumsal yapay zeka asistanı ‘CibGPT’ ile personelin kurumsal bilgiye güvenli ve yetkili erişimi sağlandı.
Otomatik metin hazırlama, görsel üretim, seslendirme ve çok dilli video oluşturmayı mümkün kılan VLM tabanlı çok modlu çerçeveyle içerik üretimi hızlandırıldı ve operasyonel maliyetler düşürüldü. Ayrıca, ‘İlGen’ kodlama asistanıyla yazılım geliştirme süreçlerine katkı sunulurken, doğal dili SQL’e çeviren ‘ULAK’ entegrasyon aracıyla da teknik olmayan personelin karmaşık kurumsal veri tabanlarını kolayca sorgulaması mümkün hale geldi.
Açık Kaynak Ekosisteminde Paylaşım
Sürecin bir sonraki adımında Başkanlık, teknolojik birikimini kamu yönetimi ve akademi dünyasıyla paylaşmaya yöneldi. Bu kapsamda, hazırlanan Kamu Kurumları için Yapay Zeka Entegrasyon Rehberi, teknolojinin kamuda güvenli ve etkin biçimde benimsenmesini desteklemek üzere yayımlandı. Başkanlık ayrıca, dünyanın en büyük yapay zeka ve makine öğrenmesi topluluk platformlarından Hugging Face’te resmi kurumsal profil oluşturan Türkiye’deki ilk kamu kurumu oldu.
İlk katkı olarak, Dezenformasyonla Mücadele Merkezi tarafından derlenen; doğal afetler, seçimler, göç ve ekonomi gibi alanlardaki 2.810 doğrulama (fact-check) kaydından oluşan Türkçe-İngilizce iki dilli açık veri seti paylaşıldı. CC-BY-4.0 lisansıyla erişime açılan bu veri seti, araştırmacıların ve geliştiricilerin dezenformasyon tespitine yönelik modeller geliştirmesini desteklemeyi amaçlıyor.
Blok Zincirde Kalıcı Arşiv ve Dağıtık Kimlik
Sürecin sonraki aşamalarından birinde Başkanlık, dijital arşivlerinin kalıcılığını ve değiştirilemezliğini güvence altına almak için blok zincir teknolojisini kamu süreçlerine dahil etti. Strateji, diplomasi, tarih ve kültür alanlarındaki 130 resmi yayın, IPFS protokolüyle dağıtık ağlarda kalıcı olarak arşivlendi; bu yayınların kriptografik kanıtları akıllı sözleşmeler aracılığıyla doğrudan Ethereum blok zincirine işlendi.
Başkanlık, bu çalışmayı bir adım ileri taşıyarak Ethereum ağı üzerinde kendi kurumsal akıllı sözleşmesini devreye aldı ve kurumsal dijital kimliği olarak ‘cbiletisim.eth’ ENS (Ethereum Name Service) alan adını tescil etti. Başkanlığın İngilizce web sitesinin doğrudan blok zincir üzerinden yayımlanması da bu altyapının üzerine inşa edildi.
Bu model, kamu iletişiminde somut avantajlar sunuyor. Başkanlık tarafından yayımlanan herhangi bir dijital duyuru ya da belgenin gerçekliği, merkezi bir sunucuya gerek kalmadan blok zincir üzerinden şeffaf ve kriptografik olarak doğrulanabiliyor. Kurumsal kimlik, merkezi bir noktaya bağlı olmadan korunarak sahteciliğe ve alan adı ele geçirme (domain hijacking) girişimlerine karşı güvence altına alınıyor.
Teknoloji Ekosisteminden İlgi
Başkanlığın blok zincir alanındaki çalışmaları uluslararası ölçekte de ilgi gördü. Web3 ve dağıtık teknolojiler alanında faaliyet gösteren geliştirici toplulukları ile teknoloji ekosistemi, bir kamu kurumunun şeffaf ve dağıtık bir yayın modelini hayata geçirmesini yakından takip etti; çalışma, dünyanın farklı yerlerindeki teknoloji topluluklarından ilgi ve destek gördü.
Başkanlık, yapay zeka ve blok zincir teknolojilerinin entegrasyonunu, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde Türkiye’nin dijital dönüşüm hedefleri açısından önemli bir adım olarak değerlendiriyor. Veri güvenliği ve kamu güvenini önceleyen yaklaşımıyla, atılan her adımın bir öncekinin üzerine inşa edildiği bu sürecin sürdürüleceği belirtildi.