Nöbetçi Eczaneler
Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT), tarihi bir belgeyi kamuoyuyla paylaşarak, Birinci Dünya Savaşı’nın ünlü İngiliz ajanı ‘Arabistanlı Lawrence’ın bölgedeki faaliyetlerine ışık tuttu. Teşkilatın resmi internet sitesindeki ‘Özel Koleksiyon’ bölümüne eklenen belge, Thomas Edward Lawrence’ın Osmanlı topraklarında yürüttüğü gizli operasyonları detaylandırıyor.
23 Eylül 1929 Tarihli İstihbarat Raporu
Paylaşılan belge, ‘Milli Emniyet Hizmeti Riyaseti’ tarafından 23 Eylül 1929 tarihinde hazırlanmış. Belge, Büyük Erkan-ı Harbiyye Reisliği ile Dahiliye ve Hariciye Vekaletleri’ne gönderilmiş. Lawrence’ın asker üniformalı bir fotoğrafının da eklendiği raporda, ajanın çeşitli kılık değiştirmelerle gerçekleştirdiği faaliyetler anlatılıyor.
Kılık Değiştirerek Yürütülen Faaliyetler
Belgede yer alan bilgilere göre, İngiliz istihbarat servis şeflerinden ‘meşhur casus Miralay Lavrens’ (Lawrence), Mısır’da ‘Şeyh Aptullah’ takma adıyla bulunduktan sonra Suriye ve Irak’a geçmiş. Raporda, Lawrence’ın Kudüs’te bulunduğu süre zarfında bazen Müslüman hocası kıyafetinde, bazen de Amerikalı Musevi hahamı kılığına girerek faaliyet gösterdiği aktarılıyor.
Belgede şu çarpıcı ifadeler yer alıyor: “Lavrens’in, Kudüs’te bulunduğu müddet zarfında bazen Müslüman hocası kıyafetinde ve şeyh Aptullah namile ve bazen de Amerikalı Musevi hahamı şeklinde ve Yakos İskinazi namile (buraki şerif-ağlama duvarı) civarına gelerek bu civarda bulunan Müslüman ve Yahudilere ayrı ayrı vakıtlarda zehirli telkınatta bulunarak heyecan getirdiği ve bugünkü Filistin kıtalini ihzar ettiği mevsuku kelam birçok zevatın ifadesiyle teyit edilmiştir.”
Bölgede Karışıklık Çıkarma Planları
İstihbarat raporu, Lawrence’ın ve İngiliz istihbaratının bölgede karışıklık çıkararak siyasi hedeflerine ulaşmayı planladığını öne sürüyor. Belgeye göre, dönemin İngiliz Başbakanı MacDonald’ın Filistin’e bağımsızlık verme tasavvurunu engellemek amacıyla bir ihtilal çıkarılması ve bölgenin bağımsızlığa layık olmadığının gösterilmesi hedeflenmiş.
Raporda, Lawrence’ın Sudan’a geçmiş olmasının da dikkat çekici olduğu vurgulanarak, “Mısır’da karışıklıklar ihdas ve tertip için en iyi vasat şimdiki halde Sudan’dır… Sudan’da Mısır için pek emin olarak bir suikastın ihzarı ve talim edilmiş ajanların Mısır’a ithal edilip menfi propagandalar ve tahribat yapılması pek basit bir keyfiyettir” ifadeleri kullanılıyor.
Tarihe Işık Tutan Bir Adım
MİT’in bu tarihi belgeyi paylaşması, Birinci Dünya Savaşı sonrası dönemde bölgede oynanan istihbarat oyunlarına ve emperyal güçlerin politikalarına dair önemli birincil kaynağı araştırmacıların ve kamuoyunun dikkatine sunuyor. Belgeler, Türk istihbaratının o dönemde bölgedeki gelişmeleri ne kadar yakından takip ettiğini de gözler önüne seriyor.
Thomas Edward Lawrence, özellikle Arap isyanını organize etmedeki rolü ve ‘Arabistanlı Lawrence’ ismiyle hafızalara kazınmıştı. MİT’in paylaştığı bu belge, onun istihbarat faaliyetlerine dair Türk arşivlerinde yer alan resmi bir kayıt niteliği taşıyor.