Nöbetçi Eczaneler
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nde (YYÜ) yürütülen bir doktora tez projesi, kentin önemli gen kaynaklarından Norduz koyunlarının davranış profillerini inceleyerek, iklim değişikliğine uyumlu sürü yönetimi için çığır açıcı bir adım atıyor. Proje, verimsizleşen mera alanlarını hangi davranış profiline sahip koyunların daha etkin kullandığını belirlemeyi hedefliyor.
GPS ve Uydu Verileriyle Detaylı Analiz
YYÜ Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serhat Karaca danışmanlığında yürütülen çalışma kapsamında, farklı davranış özelliklerine sahip Norduz koyunları, GPS, hareket sensörü, dron ve uydu görüntülerinden elde edilen bitki örtüsü verileriyle 24 saat boyunca izleniyor. Proje, Van YYÜ Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Koordinatörlüğü tarafından destekleniyor ve Gürpınar’ın Norduz Yaylalarında bir yetiştiricinin sürüsü üzerinde gerçek sürü yönetimi koşullarında yürütülüyor.
Davranış Testleriyle Koyunların Profili Çıkarıldı
Mart ayında başlayan araştırmanın ilk aşamasında, koyunlar çeşitli davranış testlerinden geçirilerek keşfetme, merak düzeyi, sürüden bağımsız hareket edebilme ve yem kaynağına yönelme gibi özellikleri değerlendirildi. Bu testler sonucunda, sürüden seçilen 50 koyuna GPS cihazı ve hareket sensörleri takıldı. Elde edilen verilerle koyunların günlük hareketleri, katettikleri mesafe, sürüden uzaklaşma düzeyleri ve belirli bölgelerde geçirdikleri süre analiz ediliyor. Uydu görüntülerinden elde edilen bitki örtüsü ve nem verileri de bu kayıtlarla eşleştiriliyor.
Çoban ve Sürü Köpekleri de İzleniyor
Çalışmada yalnızca hayvanların hareketleri değil, sürü yönetimini etkileyen tüm çevresel faktörler de değerlendiriliyor. Çobanlar ve sürü köpekleri de GPS cihazlarıyla takip edilirken, su kaynaklarının konumu, eğim, yükseklik ve mera yapısının sürü hareketleri üzerindeki etkisi analiz ediliyor. Projenin sonunda farklı davranış profillerine sahip koyunların süt verimi, canlı ağırlık değişimi ile kuzularının büyüme ve sağlık performansları karşılaştırılacak.
Prof. Dr. Karaca: ‘Amacımız Merayı Etkin Kullanan Hayvanları Belirlemek’
Prof. Dr. Serhat Karaca, Türkiye’de koyunculuğun büyük ölçüde meraya dayalı olduğunu ve iklim değişikliği nedeniyle mera kaynaklarının giderek verimsizleştiğini vurgulayarak, “Çalışmanın temel amacı, daha önce davranış testleriyle belirlediğimiz farklı davranış profillerine sahip koyunların merayı nasıl kullandığını ortaya koymak. Önce hayvanların keşfetme, merak ve sürüden bağımsız davranabilme gibi özelliklerini değerlendirerek davranış profilleri oluşturuyoruz. Daha sonra GPS ve hareket sensörleriyle bu hayvanların merayı ne kadar etkili kullandıklarını takip ediyoruz” dedi.
İki Farklı Davranış Profili Üzerinde Çalışılıyor
Çalışmada iki farklı davranış profiline odaklandıklarını belirten Prof. Dr. Karaca, “Bir grup daha temkinli ve sürüye bağlı davranırken, diğer grup daha araştırmacı ve bağımsız hareket ediyor. Amacımız, parçalı ve verimsiz hale gelen mera alanlarında hangi davranış profiline sahip hayvanların kaynakları daha etkin kullandığını belirlemek. Bunun üretime yansımasını da süt verimi ve kuzuların büyüme performansı üzerinden değerlendireceğiz” diye konuştu.
Yapay Zeka Araçları da Kullanılıyor
Prof. Dr. Karaca, verilerin analizinde yapay zeka araçlarından da yararlandıklarını belirterek, “Davranış profillerini sayısallaştırarak objektif şekilde karşılaştırıyoruz. Aynı zamanda GPS verilerini uydu görüntülerinden elde edilen NDVI (Uydu görüntülerinden elde edilen bitki örtüsü verileri) verileriyle eşleştiriyoruz. Böylece hangi hayvanın hangi ot verimine sahip alanlarda ne kadar zaman geçirdiğini belirleyebileceğiz. Bir hayvanın çok dolaşması merayı iyi kullandığı anlamına gelmiyor. Daha az enerji harcayarak merayı verimli kullanabilmesi de önemli” dedi.
Proje, 2026 Yılına Kadar Sürecek
Çalışmaların mera mevsimi boyunca devam edeceğini belirten Prof. Dr. Karaca, “Davranış testlerini mart ayında tamamladık. Çalışmalar önce Kurubaş mevkisindeki meralarda başladı, daha sonra sürülerle birlikte Norduz Yaylalarına taşındı. Norduz koyunu önemli bir yerel genetik kaynak. Bu çalışmayla hem bu ırkın davranış özelliklerini ortaya koymayı hem de gelecekte damızlık seçimi, sürü yönetimi ve mera planlamasında kullanılabilecek bilimsel veriler üretmeyi hedefliyoruz” ifadelerini kullandı.
Doktora öğrencisi Necla Aydoğdu ise zorlu bir coğrafyada projeyi hayata geçirmeye çalıştıklarını belirterek, “İnşallah çok güzel sonuçlar elde edeceğiz. Bizim için de yeni bir çalışma. İlk kez hem Norduz Yaylalarını hem de çalışmaları deneyimliyoruz. İnşallah ülkemize de güzel bir çalışma kazandırmış olacağız” dedi.