Nöbetçi Eczaneler
İzmir‘de Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi ve DEÜ Fauna ve Flora Araştırma ve Uygulama Merkezi (FAMER) Müdürü Prof. Dr. Kerem Canlı, kontrolsüz İzmir kekiği kullanımının antibiyotiklerin de etkisini yitirmesine yol açabildiğini tespit ettiklerini belirterek, “Eğer bugün İzmir kekiğini reçetesiz ve kontrolsüz kullanırsak yarın eczaneden aldığımız hiçbir antibiyotik hastalığımızı iyileştirmeyecek. Bu direnç başımıza ciddi sorunlar açacak” dedi.
DEÜ Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi ve FAMER Müdürü Prof. Dr. Kerem Canlı başkanlığındaki 16 kişilik ekibin, bilyalı/bilya kekik veya İzmir kekiği olarak bilinen ‘Origanum onites’ adlı bitkiyle ilgili çalışmanın makalesi, Microorganisms dergisinde yer aldı. Buna göre, Origanum onitesin kimyasal antibiyotikten daha etkili olduğu tespit edildi. Ekip tarafından yürütülen yeni çalışmada ise İzmir kekiğinin gücünden çok, bu gücün nasıl kullanılması gerektiğine odaklanıldı.
Öğrencilerden Suray Serdarova’nın yüksek lisans tez çalışması kapsamında gerçekleştirilen araştırmada, İzmir kekiği ekstraktının etkili düzeyin altındaki miktarlarına 40 gün boyunca tekrar tekrar maruz bırakılan mikrobiyal popülasyonların direnç seyri izlendi. Çalışma, güçlü bir doğal antibiyotiğin gelişigüzel kullanılmasının da çağın en büyük sağlık sorunu olan antibiyotik direnci gelişimine yol açabileceğini gösterdi.
Prof. Dr. Kerem Canlı: ‘Gelecekte Antibiyotiklerimiz De İşe Yaramayacak’
DEÜ Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi ve FAMER Müdürü Prof. Dr. Kerem Canlı, “Laboratuvarımızda yerel bitkilerin sağlık etkilerini araştırıyoruz. 2 yıl önce, İzmir kekiğinin antibiyotikler kadar etkili hatta antibiyotiklerden daha etkili olduğunu tespit etmiştik. Günümüzde antibiyotik kullanımı ise ciddi bir sorun. Olabildiğince az antibiyotik kullanmaya çalışıyoruz. Çünkü antibiyotik direnci gelecekte, hastaları iyileştiremememize yol açacak ciddi bir sorun olarak karşımıza çıkmış durumda. Bu kapsamda yeni çalışma yaptık. Sonuçlar bizi de oldukça şaşırttı. İzmir kekiğinin kontrolsüz kullanımının, tıpkı antibiyotiklerde olduğu gibi direnç yarattığını ortaya çıkardı. Artık İzmir kekiği bakterileri öldürmüyordu. Ancak daha ilginç olan çapraz direnç dediğimiz yani İzmir kekiği uygulanmış bakteriler acaba artık piyasadaki antibiyotiklere karşı da bir direnç geliştirmiş midir şeklinde araştırdığımızda ortaya çıktı, şaşırdık. Çünkü kekik nedeniyle direnç geliştiren mikroorganizmalar artık antibiyotikler tarafından da öldürülemiyordu. Dolayısıyla eğer kontrolsüz şekilde kekik ve benzeri antimikrobiyal etkili bitkileri kullanırsak gelecekte çok ciddi bir sağlık sorunuyla karşı karşıya kalacağız. Bu nedenle kekik ve diğer sağlıksal bitkileri kullanırken mutlaka miktar, ne kadar süre kullanılacağı gibi ciddi bilimsel araştırmalar yapılması gerekiyor. Aksi halde kekikle başlayan süreç, antibiyotik etkisi olan diğer bitkilerle bu sorunun büyümesine yol açacak” dedi.
‘Ciddi Sorun Açacak’
İzmir kekiğinin eczanelerde satılması gerektiğini savunan Prof. Dr. Canlı, “Çünkü İzmir kekiğinde antibiyotik, antifungal, antikanser etkisi var. Bu seviyede ilaç boyutunda bir bitkinin kontrolsüz kullanımı da ciddi sorunlara yol açıyor. Bu sorunları ancak eczacıdan ilaç alırmış gibi kontrollü şekilde reçetelendirerek aldığımızda sorunsuz şekilde kullanabiliriz. Aksi halde önümüzdeki birkaç yıl bu sefer şu anda baharat olarak bildiğimiz bitkilerin yol açtığı sağlık sorunlarını çözmekle uğraşacağız. Dünya Sağlık Örgütü’nün bu konudaki yaklaşımlarıyla birleştirince, kesinlikle kekik reçeteyle satılmalı. Eğer bugün İzmir kekiğini reçeteyle kullanmazsak ve kontrolsüz kullanırsak yarın eczaneden aldığımız hiçbir antibiyotik hastalığımızı iyileştirmeyecek. Bu direnç başımıza ciddi sorunlar açacak” dedi.
Antibiyotik Direnci Küresel Bir Tehdit
Dünya Sağlık Örgütü, antibiyotik direncini 21. yüzyılın en büyük küresel sağlık tehditlerinden biri olarak tanımlıyor. Yanlış ve kontrolsüz antibiyotik kullanımı, bakterilerin direnç kazanmasına ve mevcut tedavilerin etkisiz hale gelmesine neden oluyor. Bu araştırma, benzer bir riskin doğal antimikrobiyal bitkiler için de geçerli olabileceğini ortaya koyuyor.
Araştırma ekibi, İzmir kekiği gibi güçlü antimikrobiyal etkiye sahip bitkilerin mutlaka bilimsel veriler ışığında ve kontrollü dozlarda kullanılması gerektiğini vurguluyor. Prof. Dr. Canlı, konunun Dünya Sağlık Örgütü’nün antibiyotik direnciyle mücadele stratejileriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Uzmanlar, vatandaşların İzmir kekiği ve benzeri bitkileri kullanmadan önce mutlaka bir sağlık profesyoneline danışması gerektiğini hatırlatıyor. Kontrolsüz bitkisel ürün kullanımının, kısa vadede zararsız görünse de uzun vadede antibiyotik direncine bağlı ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceği ifade ediliyor.