Nöbetçi Eczaneler
Türk Eğitim Derneği’nin düşünce kuruluşu TEDMEM, 2025 Eğitim Değerlendirme Raporu’nu kamuoyuna sundu. 2014 yılından bu yana her yıl hazırlanan ve eğitim sistemindeki gelişmeleri veriye dayalı olarak analiz eden rapor, bu yıl demografik dönüşümün eğitimde yaratacağı sarsıcı etkilere dikkat çekiyor.
Demografik Çöküş ve Eğitimde Zorunlu Planlama
Raporda, Türkiye’de son 10 yılda doğum sayılarında yaşanan çarpıcı düşüş vurgulanıyor. TÜİK verilerine göre 2014 yılında 1 milyon 351 bin 88 olan canlı doğum sayısı, 2024 yılında 937 bin 559’a gerileyerek yüzde 30,6 oranında azaldı. Bu durum, 2030 yılında ilkokula başlayacak öğrenci sayısının yüzde 21 daha düşük olacağı anlamına geliyor.
Raporda, “Bu tablo eğitim bütçesinden derslik kapasitesine, öğretmen planlamasından yükseköğretim kontenjanlarına kadar tüm yapının yeniden ele alınmasını zorunlu kılıyor. Eğitim sisteminde demografik dönüşümü dikkate alan yeni bir stratejik eylem planı gereklidir” ifadeleri kullanıldı.
Bütçe Artışı Niteliği Karşılamıyor
Raporda, 2025 yılı eğitim bütçesinin bir önceki yıla göre yüzde 35 artarak 2 trilyon 186 milyar TL’ye ulaştığı, ancak bu artışın reel anlamda eğitimin niteliğini güçlendirecek bir mali kapasite sunmadığı belirtiliyor.
“Yüksek enflasyon nedeniyle bu artış büyük ölçüde mevcut harcama düzeyini korumaya yönelik kalmıştır. Kaynaklar doğrudan eğitimin niteliğini artıracak alanlara yönlendirilmelidir. Millî Eğitim Bakanlığı bütçesi 1 trilyon 451 milyar TL’ye ulaşmıştır. Ancak merkezi yönetim bütçesinden aldığı pay son üç yıldır yüzde 10’un altında kalmıştır” denildi.
Ortaöğretimde Kritik Sorun: 9. Sınıf Krizi
Rapor, ortaöğretimdeki en kritik sorun alanlarından birini gözler önüne seriyor. 2024-2025 eğitim öğretim yılında 9’uncu sınıf düzeyinde genel liselerde yüzde 18,5, mesleki ve teknik liselerde yüzde 28,5, imam hatip liselerinde ise yüzde 30 oranında sınıf tekrarı gerçekleştiği belirtiliyor.
Daha da çarpıcı olan, 9’uncu sınıfta açık öğretime geçen öğrenci sayısının bir yılda yaklaşık üç kat artmış olması. Raporda, “Ortaöğretime geçişte öğrencilerin akademik ve sosyal uyumunu güçlendirecek politikalara ihtiyaç duyulmaktadır” ifadelerine yer verildi.
Yükseköğretimde Kronikleşen Sınav Döngüsü
2025 YKS verileri, yükseköğretime geçişte tekrar eden sınav döngüsünün kronikleştiğini ortaya koyuyor. Bir yükseköğretim programına yerleşenlerin yalnızca yüzde 30,12’si lise son sınıf öğrencilerinden oluşuyor. Başka bir ifadeyle yerleşen her 10 adaydan 7’si sınava tekrar giren adaylar.
Veriler, lise son sınıf düzeyindeki 812 bin adayın yüzde 48,57’sinin tercih yaptığını, sadece yüzde 16,46’sının dört yıllık lisans programlarına yerleşebildiğini gösteriyor.
Dijitalleşme ve Yapay Zekâda Altyapı Adımları
Raporda, 2025 yılında eğitimde dijitalleşme ve yapay zekâ alanında teknik kapasitenin güçlendirilmesine yönelik önemli adımlar atıldığı belirtiliyor. Millî Eğitim Bakanlığı tarafından Bakanlık Yönetim Sistemi’nin devreye alınması, Yapay Zekâ ve Büyük Veri Uygulamaları Daire Başkanlığı’nın kurulması ve Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi’nin yayımlanması gibi gelişmeler önemli altyapı adımları olarak değerlendiriliyor.
Ancak raporda, “Dijital dönüşümün başarısının yalnızca teknik altyapının büyüklüğüyle değil, bu araçların öğretimin niteliğine ve öğrenme süreçlerine yaptığı katkıyla değerlendirilmelidir” uyarısı yapılıyor.
“Asıl Mesele Süre Değil Nitelik”
Yükseköğretimde lisans programlarının üç yıla indirilmesi tartışmaları gündemdeyken, TEDMEM raporunda yükseköğretimde asıl meselenin program süresinden ziyade öğrencilere kazandırılan bilgi, beceri ve yetkinliklerin niteliği olduğu ifade ediliyor.
“Bu nedenle söz konusu düzenlemenin kısa vadeli adımlarla değil, bilimsel verilere dayalı ve uzun vadeli bir planlama çerçevesinde ele alınması gerekmektedir” denilen raporda, eğitim sistemlerinin demografik değişim, dijital dönüşüm, yapay zekâ, iklim krizi ve hızla değişen iş gücü piyasalarının etkisiyle tarihin en hızlı dönüşüm dönemlerinden birini yaşadığı vurgulanıyor.
TEDMEM’in 2025 Eğitim Değerlendirme Raporu, Türkiye’nin eğitim sistemini bekleyen çok boyutlu dönüşüm zorunluluğunu tüm verileriyle ortaya koyarak, politika yapıcılar için kritik öneriler sunuyor.