Nöbetçi Eczaneler
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen ve Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’nda 2022’de kabul edilen 30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü‘nün bu yılki teması ‘Gıda İsrafı’ olarak belirlendi. Türkiye’nin öncülüğünde başlayan bu küresel hareket, BM etkinliklerinde Türkiye’nin COP31 Başkanlığı süreciyle birlikte ele alındı.
Sıfır Atık Hareketi, 27 Eylül 2017’de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın himayesinde başladı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinesinde yürütülen proje, BM nezdinde kabul gören küresel bir çevre hareketine dönüştü. BM Genel Kurulu’nda, 14 Aralık 2022’de Türkiye’nin ana sunuculuğunda ve 105 ülkenin ortak sunucu olduğu oylamada 30 Mart, ‘Uluslararası Sıfır Atık Günü’ ilan edildi.
Bakan Kurum, BM’de Türkiye’nin Vizyonunu Anlattı
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, ’30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü’ nedeniyle New York’ta düzenlenen programlara katıldı. Bakan Kurum, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ile görüştü. Türkevi’nde 140’a yakın ABD’li iş insanı ve sivil toplum kuruluşu temsilcisinin katıldığı toplantıda Türkiye’nin COP31 vizyonunu ve Sıfır Atık başarısını anlattı.
Bakan Kurum, 27 Mart Cuma günü BM Genel Kurulu’nda Türkiye’nin COP31 ev sahipliği ve başkanlık sürecine ilişkin daimi temsilcilere bilgilendirme yaptı. Kurum, küresel çevre hareketi Sıfır Atık’ın COP31 sürecinde de önemli bir başlık olacağını, Türkiye’nin yine küresel bir sorumluluk anlayışıyla uluslararası sisteme güveni pekiştirmek için çaba sarf edeceğini vurguladı.
Türkiye’nin Sıfır Atık Kazanımları ve Ekonomiye Katkısı
Türkiye, Sıfır Atık Hareketi ile 2017 yılından bu yana çevreden enerjiye, sera gazı salımından atık depolama alanına kadar pek çok alanda büyük tasarruflar sağladı. Bugüne kadar 217 bin bina ve yerleşkede Sıfır Atık Yönetim Sistemi’ne geçildi. 2017’de yüzde 13 olan geri kazanım oranı, 2024 yılında yüzde 36,08’e, 2025 yılında ise yüzde 37,53’e yükseltildi. Türkiye 2035 yılında geri kazanım oranını yüzde 60’a, 2053 yılında da yüzde 70’e çıkarmayı hedefliyor.
Sıfır Atık Hareketi kapsamında; 28 milyon kişiye eğitim verildi. Proje başlangıcından 2025 yılı sonuna kadar geçen süreçte toplamda 90 milyon ton geri kazanılabilir atık, lisanslı işletmelerce işlenerek ülke ekonomisine 365 milyar TL katkı sağlandı. Bu süreçte sağlanan tasarruflar şöyle:
- 54 milyon hanenin 1 yıllık elektrik ihtiyacına eşdeğer 270 milyar kilovat saat enerji tasarrufu,
- İstanbul’un 2 yıllık su tüketimine eşdeğer 2 trilyon litre su tasarrufu,
- Türkiye’deki tüm araçların 1 yıllık yakıt tüketiminden daha fazlasına eşdeğer 60 milyar litre petrol tasarrufu,
- Yaklaşık 55 bin futbol sahası büyüklüğünde atık depolama alanı tasarrufu,
- Türkiye’deki ormanların yüzde 7’sine denk gelen 613 milyon ağacın kesilmesinin önlenmesi,
- Yaklaşık 36 milyon aracın yıllık karbon salımına eşdeğer 180 milyon ton sera gazı salımının önüne geçilmesi.
Emine Erdoğan’ın Liderliği ve Küresel İmza Kampanyası
Emine Erdoğan, BM 77’nci Genel Kurul’u marjında düzenlenen Sıfır Atık konulu özel oturumda konuşma yaparak kurula hitap eden ilk Türk lider eşi oldu. Aynı toplantıda BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu kurulacağını duyurdu. 12 Nisan 2023’te resmen kurulan danışma kurulunun başkanlığını Emine Erdoğan üstlendi.
BM 78’inci Genel Kurul toplantıları kapsamında Emine Erdoğan’ın öncülüğünde başlatılan Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı‘na Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ilk imzayı attı. Online imza sitesi, bugün itibarıyla 131 ülkeden 438 binin üzerinde Sıfır Atık gönüllüsünün iyi niyet beyanını topladı. Ayrıca, 50’den fazla lider eşi, uluslararası kuruluşların üst düzey temsilcileri ve yabancı bakanlar da bu beyanı imzaladı.
Denizlerin Korunması: Sıfır Atık Mavi ve Mapa Projesi
Sıfır Atık Projesi kapsamında yine Emine Erdoğan’ın himayelerinde Sıfır Atık Mavi Hareketi, 10 Haziran 2019’da başlatıldı. Bu kapsamda 2020-2024 yılları arasında 1’inci 5 Yıllık Eylem Planları uygulandı. 2025-2029 yıllarını kapsayan 2’nci 5 Yıllık Deniz Çöpleri İl Eylem Planları ise 1 Ocak 2025 itibarıyla uygulamaya alındı.
Proje kapsamındaki temizlik çalışmaları ile 2026 yılı itibarıyla yaklaşık 325 bin tondan fazla deniz çöpü toplanarak bertaraf edildi. Denizler 23 bin kamyon dolusu çöpten kurtarıldı. Türkiye, 2025 yılında 577 mavi bayraklı plajla dünyada 3’üncü sırada yerini aldı.
Bakanlık, deniz çayırlarını korumak için 2024 yılında Mapa-Şamandıra Projesi‘ni başlattı. Pilot bölge olarak Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’ndeki koylarda uygulanan proje kapsamında 17 koya, 926 deniz mapası ve 906 tonoz yerleştirildi. Proje ile koylarda rastgele demir atılmasının önüne geçilerek, deniz çayırları ve hassas denizel habitatlar etkin biçimde korunacak.
Depozito Sistemi ve Plastik Kirliliği ile Mücadele
Sıfır Atık Hareketi’nin en kritik aşamalarından biri olan Depozito Yönetim Sistemi, Ocak 2025’te Sakarya’da hayata geçirilen pilot uygulamanın ardından 13 Mart itibarıyla 53 ilde kullanıma sunuldu. Şehirlerin farklı noktalarına yerleştirilen 834 adet depozito iade makinesi sayesinde ambalaj atıkları kaynağında ayrı toplanıyor. 13 Mart itibarıyla sisteme kayıtlı kullanıcı sayısı 117 bine yükseldi. Bugüne kadar iade edilen ambalaj sayısı 12,5 milyonu aşarken, toplanan ambalajların yüzde 64’ünü pet, yüzde 31’ini cam, yüzde 5’ini alüminyum oluşturdu.
Geri dönüşüme kazandırılan yaklaşık 200 ton pet, 504 ton cam ve 11 ton alüminyumdan yaklaşık 3 milyon TL doğrudan hammadde geliri elde edildi. Türkiye Çevre Ajansı, sistemin ülke genelinde yaygınlaştırılmasıyla birlikte 25 milyar ambalajın geri dönüşüm zincirine dahil edilmesini ve ekonomiye yaklaşık 5,8 milyar TL tutarında doğrudan katkı sağlanmasını hedefliyor.
Çevreye zarar veren plastik kirliliği ile mücadele kapsamında, tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımdan kaldırılması için harekete geçen bakanlık, yeni yönetmelik taslağını önümüzdeki günlerde kurum görüşlerine açacak. Plastik çatal, bıçak, kaşık, tabaklar, pipet gibi ürünlerin piyasaya arzına son verilmesi planlanıyor. Bu sayede yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite eş değer karbon salımı engellenecek ve yaklaşık 1,5 milyar TL’lik atık yönetim maliyetinden tasarruf edilecek.
Eğitim ve Farkındalık Çalışmaları Yaygınlaşıyor
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve TEMA Vakfı arasında imzalanan iş birliği protokolü kapsamında okullarda Sıfır Atık eğitimleri veriliyor. Sıfır Atık Eğitim Portalı ile toplamda yaklaşık 1 milyon 134 bin 500 çocuğa erişim sağlandı.
Ayrıca, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile yapılan protokol kapsamında 81 ildeki 7 bin 200 VEFA çalışanına ve 2 bin 500 ADEM VE SODAM koordinatörüne yönelik Sıfır Atık eğitimleri verildi. Milli Savunma Bakanlığı ile yapılan işbirliği kapsamında ise er-erbaş ve Sıfır Atık koordinatörlerine bölgesel Sıfır Atık eğitimi verildi.
Türkiye’nin başlattığı bu küresel hareket, çevre koruma ve sürdürülebilir kalkınma alanında uluslararası arenada önemli bir model olarak öne çıkıyor.