Nöbetçi Eczaneler
Muğla ve Aydın arasında yer alan Latmos Dağları’nda keşfedilen yeni bir bitki türü olan ‘Latmos Taşkıranı’, madencilik faaliyetleri nedeniyle **kritik düzeyde tehlike altında**. Ege Üniversitesi (EÜ) Botanik Bahçesi Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım, bölgedeki yoğun madencilik çalışmalarının bu eşsiz bitkinin neslini yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bıraktığını söyledi.
Latmos’un gölgeli granit kaya oyuklarında yetişen yeni tür, ilk olarak 2023 yılında doğa gezisi sırasında doğasever Dr. Türker Şengül tarafından fark edildi. 2026 yılında EÜ Botanik Bahçesi Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve doktora öğrencisi Aşkın Öykü Çimen tarafından yapılan detaylı çalışmalar sonucu bilim dünyasına kazandırıldı. Bitki ressamı Hazelnas Varol da türün sahada çizimini gerçekleştirdi.
Yeni türe ‘Saxifraga alpsengulii’ adı verildi
Yeni türe, Dr. Türker Şengül’ün oğlu Alp Şengül’e ithafen ‘Saxifraga alpsengulii’ ismi verildi. Türün Türkçe bilimsel adı ise yaşadığı bölgeye atfen ‘Latmos Taşkıranı’ olarak belirlendi. Bu keşifle birlikte Türkiye’deki taşkıran türü sayısı 25’e yükseldi.
Latmos Taşkıranı’nın özellikleri ve yaşam alanı
Prof. Dr. Hasan Yıldırım, bitkinin gölgelik alanlarda, kaya diplerinde ve küçük mağara kovuklarında yaşadığına dikkat çekerek şunları kaydetti:
“Bitkinin beyazdan altın rengine kadar değişen renklerde çiçekleri var. Karanlıkta mağaranın dışından baktığınızda içinde parlayan çiçekler görülebiliyor. Kuzey Yarımküre’de, Himalayalar’da, Alpler’de yüksek dağlarda yayılış gösteren taşkıranların dünyada 490 türü bulunuyor. Türkiye’de şu ana kadar keşfedilen 24 taşkıran türü vardı, bununla 25 oldu. Bunlardan 5’i ülkemize has endemikler olarak karşımıza çıkıyor. Bitki, Söke, Bafa Gölü’nden Bağarcık denilen alandan Latmos’un içlerine kadar bir yayılış göstermektedir. Tek yıllık bir bitki olup, çok sayıda bireye sahip olmasına rağmen alanı çok geniş olan bir bitki değil. Bu nedenle kritik düzeyde tehlike altında olduğunu söyleyebiliriz. Alanda gerçekleştirilecek maden faaliyetleri bu bitkinin neslini maalesef yok oluşa doğru götürebileceğini düşünmekteyiz. Bu anlamda da bitkinin popülasyonunu koruma çalışmalarının yapılması gerekiyor.”
Latmos Bölgesi biyoçeşitlilik açısından kritik öneme sahip
Latmos Bölgesi’nin biyoçeşitlilik ve tarihi açıdan çok önemli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Yıldırım, bölgede birçok endemik bitkinin bulunduğunu ve yeni türlerin üst üste keşfedildiğini belirtti. Madencilik faaliyetlerinin bu hassas ekosistemi tehdit ettiğine dikkat çeken Yıldırım, şu ifadeleri kullandı:
“Bölgede çok fazla madencilik çalışmaları yapılıyor. Biyoçeşitlilik ve tarih açısından önemli olan bu bölgenin madencilik faaliyetinin bu derece yüksek olmasının biyoçeşitlilik açısından çok kritik bir noktaya gelinmesine neden olacağını düşünmekteyim. Bölgeye özel olan birçok endemik tür var ve bunların başka yerde yaşam şanslarının olmadığı bir coğrafya. Bu durum popülasyonların ve habitatların bozulmasına neden olarak bu türlerin yok oluş sürecine doğru sürüklenmesine neden oluyor.”
Dr. Türker Şengül: ‘Kaya altında ışıldadığını gördüm’
Doğasever Dr. Türker Şengül, 2023 yılında doğa yürüyüşü sırasında kaya altında bitkinin ışıldadığını gördüğünü aktararak şunları anlattı:
“Yaklaşınca güzel bir çiçek olduğunu gördüm. Daha önce Latmos’a geldiğimde bu bitkiyle karşılaşmamıştım. Birkaç fotoğrafını çektim ve sosyal medyada paylaştım. Prof. Dr. Hasan Yıldırım, türü gördüğüm yerle ilgili detaylı bilgi istedi. Yeni bir tür olacağını söylediğinde çok heyecanlandım, mutlu oldum.”
Latmos Taşkıranı’nın korunması için acil önlemler alınması gerektiğini belirten uzmanlar, bölgedeki madencilik faaliyetlerinin durdurulması ve bitkinin yaşam alanlarının koruma altına alınması çağrısında bulunuyor.