Nöbetçi Eczaneler
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Gaziantep’te düzenlenen törende, yıllar önce Zeugma Antik Kenti’nden kaçırılan Çingene Kızı Mozaiği‘nin 13’üncü panelinin Türkiye’ye iade edilmesinin mutluluğunu yaşadıklarını söyledi. Bakan Ersoy, “Bugün aynı kompozisyona ait, milattan sonra 2’nci ve 3’üncü yüzyıllara tarihli 13’üncü paneli Zeugma Mozaik Müzemize kazandırmanın mutluluğunu yaşıyoruz” dedi.
Bir dizi ziyaretlerde bulunmak üzere Gaziantep’e gelen Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Gaziantep’in ve Türkiye’nin simgelerinden Çingene Kızı Mozaiği‘nin yıllar önce ana kompozisyondan koparılarak yurt dışına kaçırılan 13’üncü panelin teslim törenine katıldı. Zeugma Mozaik Müzesi’nde düzenlenen törene Bakan Ersoy’un yanı sıra, Gaziantep Valisi Kemal Çeber, Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin, milletvekilleri, belediye başkanları ve STK temsilcileri katıldı.
“ZEUGMA, DOĞU İLE BATI’YI BULUŞTURAN ÖNEMLİ BİR ROMA KENTİDİR”
Burada açıklamalarda bulunan Bakan Ersoy, şu ifadeleri kullandı:
“Zeugma, Fırat’ın kıyısında Doğu ile Batı’yı buluşturmuş, ticaretin, sanatın ve kültürün iç içe geçtiği önemli bir Roma kentidir. Bildiğiniz gibi bu kadim kentte yer alan bir yapının tabanını süsleyen büyük mozaiğin merkezinde, Dionysos kültüyle ilişkilendirilen bir Maenad tasviri bulunmaktadır. Kamuoyunda ‘Çingene Kızı’ olarak bilinen bu figür bugün yalnızca Gaziantep’in değil, Türkiye’nin dünyaya açılan en tanınmış kültürel simgelerinden biri olmuştur. Ne yazık ki bu kompozisyona ait çok sayıda panel, 1960’lı yıllarda gerçekleştirilen kaçak kazılar sonucunda yasa dışı yollarla ülkemizden çıkarılmıştır. Yürüttüğümüz bilimsel, hukuki ve diplomatik çalışmalar neticesinde, Amerika Birleşik Devletleri’nde Bovling Griin Eyalet Üniversitesi’nde bulunan ve aynı taban mozaiğine ait olan 12 panelin iadesini sağlamış ve 2018 yılında Zeugma Mozaik Müzemizde ziyaretçilerimizle buluşturmuştuk.”
Bakan Ersoy, iadenin ardından Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’nin katkılarıyla Gaziantepli ustalara Fırat’ın taşlarından replikalar hazırlatıldığını ve 2022 yılında Bowling Green Eyalet Üniversitesi’ne takdim edildiğini hatırlattı.
13. PANELİN İADESİ İÇİN YÜRÜTÜLEN SÜREÇ
“Bugün ise aynı kompozisyona ait, milattan sonra 2’nci ve 3’üncü yüzyıllara tarihli 13’üncü paneli Zeugma Mozaik Müzemize kazandırmanın mutluluğunu yaşıyoruz. Panelin bu büyük kompozisyona ait olabileceği, Grenobil Alp Üniversitesi’nden Dr. Camila Felag’ın araştırmaları ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay’ın bilimsel değerlendirmeleriyle ortaya konulmuştur. Bu değerlendirmelerin Bakanlığımıza iletilmesinin ardından yapılan araştırmalarda panelin satışa konu edildiğini ve el değiştirdiğini belirledik. Bunun üzerine Amerika Birleşik Devletleri makamları nezdinde girişimlerde bulunarak eserin akıbetine ilişkin bilgi talep ettik. Takip eden dönemde süreci yakından izlemeyi sürdüren Bakanlığımız uzmanlarınca, uluslararası müzayede takip çalışmaları sırasında panelin yeniden satışa sunulduğu tespit edilmiştir. Bunun üzerine, önceki taleplerimiz ve bilimsel değerlendirmeler doğrultusunda iade girişimimizi gecikmeksizin yeniledik. Amerika Birleşik Devletleri İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi tarafından yürütülen sürecin başarıyla tamamlanmasıyla da eserin ülkemize iadesini sağladık.”
ABD İLE KÜLTÜR VARLIĞI KAÇAKÇILIĞIYLA MÜCADELE
ABD ile kültür varlıklarının korunması alanında yürütülen iş birliği ile son yıllarda çok sayıda eserin ana vatanına döndüğünü belirten Bakan Ersoy, “Bu süreç, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelenin bilimsel araştırmalar, hukuki mekanizmalar ve uluslararası iş birliğiyle eşgüdüm içinde yürütülmesi gerektiğini bir kez daha göstermiştir. Bu vesileyle, Amerika Birleşik Devletleri ile kültür varlıklarının korunması alanında yürüttüğümüz iş birliğinin son yıllarda pek çok eserimizin ana vatanına dönüşüne vesile olduğunu da özellikle vurgulamak isterim. Kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele alanında Amerika Birleşik Devletleri ile 2021 yılında imzaladığımız Mutabakat Zaptı, Türkiye’den yasa dışı yollarla çıkarılmış kültür varlıklarının Amerika Birleşik Devletleri’ne yasal olarak girişinin önlenmesi bakımından son derece önemli bir enstrümandır.” dedi.
Beş yıllık dönemler halinde uygulanan mutabakat zaptının bu yıl yeni bir beş yıllık dönem için uzatıldığını da duyuran Bakan Ersoy, bu kararın iki ülke arasındaki iş birliğinin karşılıklı güven, süreklilik ve kararlılık temelinde güçlenerek devam ettiğinin somut bir göstergesi olduğunu vurguladı. Bakan Ersoy, New York Manhattan Bölge Savcılığı ve ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi ile yürütülen ortak çalışmalar kapsamında Roma İmparatorları Lucius Verus, Septimius Severus ve Marcus Aurelius’a ait heykeller gibi birçok kültür varlığının iade edildiğini hatırlattı.
“EKSİK PARÇALAR YERİNE DÖNDÜKÇE TARİH SAYFALARINDAKİ BOŞLUKLARI DOLDURUYORUZ”
Bakan Ersoy, Zeugma kökenli bir başka eser olan, kamuoyunda ‘Satornila steli’ olarak bilinen mezar stelinin de 2023 yılında İtalyan makamları ve Dışişleri Bakanlığı ile yürütülen eş güdümlü çalışmalar neticesinde iade edilerek Zeugma Mozaik Müzesi’ne kazandırıldığını belirtti. Bakan Ersoy sözlerini şöyle sürdürdü:
“Satornila’nın steli de tıpkı bugün iadesini sağladığımız mozaik paneller gibi, dünyanın neresine götürülmüş olursa olsun bu topraklara ait her eserin ait olduğu yere mutlaka döneceğinin güzel bir nişanesidir. Her kültür varlığının kendine özgü bir hikayesi, ait olduğu bir bağlam ve tamamladığı bir bütün vardır. Bugün iadesini sağladığımız mozaik panel de yalnızca tek bir eserin dönüşü değil, büyük bir kompozisyonun eksik kalan bir parçasının yeniden yerine kavuşmasıdır. Dünyanın en büyük mozaik müzelerinden biri olan Gaziantep Zeugma Mozaik Müzemizin koleksiyonuna katılan bu panel, Zeugma mozaiklerinin bilimsel açıdan daha bütüncül biçimde incelenmesine imkan sağlayan ve kompozisyonun kendi bağlamı içinde yeniden değerlendirilmesine katkı sunan önemli bir kazanımdır. Eksik parçalar yerine döndükçe yalnızca bir mozaiği tamamlamıyor, zedelenen bir hafızayı onarıyor, tarih sayfalarındaki boşlukları dolduruyor ve bir kültürel değeri ait olduğu değerler bütünüyle bir araya getiriyoruz.”
2002’DEN BU YANA 13 BİN 454 KÜLTÜR VARLIĞI İADE EDİLDİ
Kültür ve Turizm Bakanı Ersoy, 2002 yılından bu yana Türkiye’ye iadesi sağlanan kültür varlığı sayısının 13 bin 454 olduğunu açıkladı. Bu iadelerin 9 bin 139’unun son 8 yılda gerçekleştirildiğini belirten Bakan Ersoy, şunları kaydetti:
“Bakanlık olarak, yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan kültür varlıklarımızın tespiti, takibi ve ait oldukları topraklara iadesi için büyük bir titizlik ve kararlılıkla çalışıyoruz. Bu alandaki mücadelemizi; ilgili kurumlarımız, kolluk birimlerimiz, adli makamlarımız, bilim insanlarımız ve uluslararası paydaşlarımızla güçlü bir iş birliği içinde yürütüyoruz. Kurumlarımız arasındaki bu güçlü eşgüdüm ve çok yönlü yaklaşım sayesinde Türkiye bugün, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede dünyada örnek gösterilen ülkelerden biri haline gelmiştir. Masada ve sahada ortaya konan bu iş birliği ve irade sayesindedir ki 2002 yılından bu yana 13 bin 454 kültür varlığımızın ülkemize iadesini sağladık. Bu iadelerin 9 bin 139’unu son 8 yılda gerçekleştirmiş bulunuyoruz.”
Bakan Ersoy, konuşmasını, “Bu topraklardan yasa dışı yollarla çıkarılmış her kültür varlığı ait olduğu topraklara dönene kadar aynı azim, aynı inanç ve aynı kararlılıkla çalışmayı sürdüreceğiz” sözleriyle noktaladı.