Nöbetçi Eczaneler
MİA’dan ‘Ankara Zirvesi, NATO 3.0 Tartışmaları ve Türkiye’ Raporu
Milli İstihbarat Akademisi (MİA), uluslararası güvenlik ortamındaki dönüşümü mercek altına alan ve NATO’nun geleceğine ışık tutan ‘Ankara Zirvesi, NATO 3.0 Tartışmaları ve Türkiye’ başlıklı kapsamlı bir rapor yayımladı.
MİA’dan yapılan açıklamaya göre, raporda uluslararası güvenlik ortamında yaşanan dönüşüm çerçevesinde NATO’nun karşı karşıya bulunduğu yeni sınamalar ile Ankara Zirvesi’nin ittifakın geleceği açısından taşıdığı stratejik önem ele alındı. Raporda, NATO’nun yeni güvenlik paradigmasına nasıl uyum sağlayacağı, NATO 3.0 tartışmalarının hangi başlıklar etrafında şekillendiği ve Türkiye’nin bu süreçte üstlenebileceği rol kapsamlı biçimde değerlendirildi.
Prof. Dr. Talha Köse: ‘Güvenlik Artık Yalnızca Askeri Kapasiteyle Üretilemiyor’
Milli İstihbarat Akademisi Başkanı Prof. Dr. Talha Köse, raporun ön sözünde uluslararası güvenlik ortamının giderek öngörülebilirlikten uzaklaştığını belirterek, “Rusya-Ukrayna Savaşı ile ABD/İsrail-İran Savaşı, güvenliğin artık yalnızca askeri kapasiteyle üretilemeyeceğini açık biçimde ortaya koydu” dedi. NATO’nun bu dönüşümün merkezinde yer aldığını ifade eden Köse, Ankara Zirvesi’nin NATO’nun yeni güvenlik çağında nasıl bir ittifak olmak istediğini gösterecek stratejik bir platform olduğunu vurguladı. Köse ayrıca, “NATO 3.0’ın başarısı, stratejik özerklik arayışlarının kolektif caydırıcılığı ve dayanıklılığı güçlendiren bir unsur olarak yönetilebilmesine bağlıdır” ifadelerini kullandı.
Uluslararası Güvenlikte Çok Boyutlu Dönüşüm
Raporda, uluslararası güvenlik paradigmasının çok eksenli, hibrit ve yüksek belirsizlik içeren yeni bir rekabet ortamına evrildiği ifade edildi. Büyük güç rekabetinin sertleşmesi, Çin’in yükselişi ve savaşların ortaya çıkardığı kırılmaların güvenlik anlayışını köklü biçimde değiştirdiği belirtildi. Bu dönüşümün en önemli sonucunun, güvenliğin artık yalnızca askeri kapasite ve sınır savunması üzerinden tanımlanamaz hale gelmesi olduğu vurgulandı.
Raporda, tehditlerin coğrafya, konu ve aktör bakımından çeşitlendiği; askeri, ekonomik, teknolojik, toplumsal ve bilişsel boyutların bütünleşik bir güvenlik mimarisine dönüştüğü kaydedildi. “Hibrit tehditler güç rekabetinin kalıcı araçları haline gelmiştir” denilen raporda, siber saldırılar, dezenformasyon, enerji baskısı ve kritik altyapılara yönelik sabotajların stratejik sonuçlar ürettiği ifade edildi. Bilişsel güvenlik ile toplumsal dayanıklılığın ulusal ve kolektif güvenliğin ayrılmaz unsurları haline geldiği vurgulandı.
Değişen Tehdit Algısı ve Stratejik Öncelikler
Raporda NATO’nun tarihsel gelişimi; Soğuk Savaş dönemi, kriz yönetimi ve alan dışı operasyonların öne çıktığı NATO 2.0 dönemi ile bugün tartışmaların odağında yer alan NATO 3.0 çerçevesinde ele alındı. Bu dönemlendirmenin, NATO’nun değişen tehdit algısı ve stratejik önceliklerini anlamlandırmaya yönelik analitik bir çerçeve olduğu belirtildi.
NATO 3.0 döneminde kolektif savunma anlayışının yeniden merkezi bir konuma geldiği belirtilirken, siber alan, uzay, elektromanyetik spektrum ve bilişsel alanın modern güvenlik mimarisinin ayrılmaz parçaları haline geldiği ifade edildi. “Kolektif caydırıcılık ile dayanıklılık, savunma sanayisinden siber güvenliğe, hava ve füze savunmasından kritik altyapıya, yapay zekadan toplumsal direnç kapasitesine kadar uzanan bütünleşik bir anlayışla değerlendirilmektedir” vurgusu yapıldı.
Stratejik Özerklik, NATO 3.0 Tartışmalarının Merkezinde
Raporda, NATO içindeki külfet paylaşımı tartışmasının artık yalnızca savunma bütçeleri üzerinden yürütülmediği belirtildi. Tartışmanın; hangi müttefikin hangi tehdide karşı hangi kabiliyeti geliştireceği, bu kapasiteyi ne ölçüde sürdürülebilir kılacağı ve kriz anlarında hangi sorumluluğu üstleneceği sorularına dönüştüğü kaydedildi. ABD’nin stratejik önceliklerini Asya-Pasifik’e yöneltmesiyle birlikte Avrupa güvenliğinde yeni bir sorumluluk dağılımının kaçınılmaz hale geldiği belirtildi. Raporda, “stratejik özerkliğin NATO 3.0 tartışmasının merkezine yerleştiği” vurgulanırken, müttefiklerin geliştirecekleri ulusal kapasitelerin, ortak planlama ve birlikte çalışabilirlik ilkeleriyle uyumlu olduğu ölçüde ittifakın dayanıklılığını güçlendireceği ifade edildi. NATO 3.0’ın başarısının ise stratejik özerklik ile ittifak bağlılığını birbirini tamamlayan unsurlar olarak ele alabilmesine bağlı olduğu kaydedildi.
Türkiye, NATO 3.0 İçin Kritik Müttefik
Raporda, Türkiye’nin NATO 3.0’ın ihtiyaç duyduğu müttefik profilinin güçlü ve istisnai bir örneği olduğu ifade edildi. Kendi güvenliğini üretebilen, kritik teknolojilerde yetkinlik geliştiren, hibrit tehditlerle mücadele edebilen ve stratejik özerkliğini ittifak kapasitesine dönüştürebilen Türkiye’nin, “güvenilir müttefiklikten stratejik katma değer üreten aktörlüğe doğru evrildiği” belirtildi. Bu dönüşümün Türkiye’yi, NATO’nun dönüşüm kapasitesini fiilen test eden ve güçlendiren aktörlerden biri haline getirdiği vurgulandı. Türkiye’nin doğu ve güney kanatlarının güvenlik gündemlerini eş zamanlı okuyabilmesi, Karadeniz güvenliği, Rusya-Ukrayna dengesi ve Montrö rejimi üzerinden doğu kanadına; Suriye, Irak, Libya, Doğu Akdeniz, Körfez ve Orta Doğu kaynaklı riskler üzerinden ise güney kanadına aynı anda katkı sunduğu belirtildi. “Türkiye, NATO’nun 360 derece güvenlik anlayışının uygulamadaki somut karşılığını üretmektedir” ifadesi kullanıldı.
Türkiye’nin Savunma ve İstihbarat Kapasitesi
Raporda, Türkiye’nin savunma sanayisi kapasitesinin NATO’nun üretim ve sürdürülebilirlik gündemiyle doğrudan örtüştüğü belirtildi. İnsansız hava araçları, mühimmat, elektronik harp, radar, deniz ve kara sistemleri, komuta-kontrol ile yapay zeka destekli karar mekanizmaları alanlarında geliştirilen kapasitenin, milli güvenliği güçlendirirken İttifakın toplam caydırıcılığına da katkı sunma potansiyeli taşıdığı ifade edildi. Savunma sanayisinde “üç boyutlu derinlik” olarak tanımlanan nitelik, nicelik ve sürdürülebilirlik bütünlüğü açısından Türkiye’nin NATO içinde “kritik bir örnek” oluşturduğu kaydedildi. Raporda ayrıca istihbarat paylaşımı ve istihbarat diplomasisinin müttefikler arası güvenin belirleyici araçlarından biri haline geldiği ifade edilirken, Milli İstihbarat Teşkilatı’nın son yıllarda güçlenen operasyonel kabiliyetinin Türkiye’nin NATO’ya sunduğu istihbarat katkısını daha da derinleştirdiği vurgulandı.
Ankara Zirvesi NATO İçin Kritik Eşik
Raporda, Ankara Zirvesi’nin NATO’nun yeni güvenlik paradigmasına nasıl bir kurumsal ve stratejik karşılık vereceğini ortaya koyacak kritik bir dönemeç olduğu ifade edildi. Savunma harcamaları, üretim kapasitesi, ABD-Avrupa iş bölümü, doğu ve güney kanatlarının güvenlik öncelikleri, yapay zeka, siber güvenlik, uzay güvenliği ve yeni nesil teknolojilerin NATO 3.0 tartışmalarının temel gündem başlıklarını oluşturduğu kaydedildi. Savunma harcamalarına ilişkin tartışmaların Lahey Zirvesi’nde kabul edilen GSYH’nin yüzde 5’i hedefiyle yeni bir boyut kazandığı belirtilirken, asıl meselenin ayrılan kaynakların hangi stratejik öncelikler doğrultusunda kullanılacağı olduğu ifade edildi. NATO’nun temel sınamasının “daha fazla kaynak ayırmaktan ziyade bu kaynakları etkin kabiliyete dönüştürebilen bir ittifak olup olamayacağı” vurgulandı.
Raporda ayrıca, enerji altyapıları, iletişim ağları, finansal sistemler, kamuoyu ve toplumsal psikolojinin de güvenliğin temel unsurları haline geldiği ifade edildi. “Topyekün dayanıklılık” yaklaşımının kurucu bir güvenlik kavramı olarak içselleştirilmesinin NATO’nun yeni dönemde kalıcı stratejik etki üretebilmesi açısından belirleyici olacağı değerlendirildi.
Raporda, Türkiye açısından Ankara Zirvesi’nin anlamının ev sahipliğinin ötesine geçtiği ifade edildi. Türkiye’nin NATO’nun yeni güvenlik anlayışının kavramsal ve stratejik çerçevesinin şekillenmesine katkı sunabilecek önemli aktörlerden biri olduğu belirtilirken; 360 derece güvenlik yaklaşımının NATO planlama süreçlerine daha güçlü biçimde yansıtılması, savunma sanayisi iş birliğinin kurumsallaştırılması ve terörizmle mücadelede müttefik dayanışmasının güçlendirilmesinin öncelikli başlıklar arasında yer aldığı kaydedildi.
Sonuç olarak raporda, Ankara Zirvesi’nin kalıcı anlamının müttefikler arasında bu başlıklarda üretilecek uyumla belirleneceği vurgulandı. NATO’nun savunma harcamalarını kapasite üretimiyle ilişkilendirebildiği, ABD-Avrupa iş bölümünü caydırıcılık boşluğu oluşturmadan yeniden tanımlayabildiği, doğu ve güney kanatları arasında daha dengeli bir güvenlik anlayışı kurabildiği ve dayanıklılığı kolektif savunmanın merkezine taşıyabildiği ölçüde yeni dönemde etkili ve güvenilir bir ittifak olarak varlığını sürdürebileceği değerlendirildi.